+48 (32) 323 10 10  
biuro@polcom.edu.pl

41-800 Zabrze
ul. de Gaulle'a 65

prawo jazdy
Prawo jazdy

Prawo jazdy to dokument potwierdzający uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych, a w niektórych przypadkach także innego rodzaju pojazdów drogowych, jak rower czy pojazd zaprzęgowy.

Trochę historia

Pierwsze przepisy poruszania się po drogach powstały w Polsce rozbiorowej w 1826 roku. Wraz z odzyskaniem niepodległości w roku 1918 pojawiły się pierwsze polskie prawa jazdy a niedługo potem w roku 1921 powstał pierwszy polski kodeks drogowy. Kolejne ustawy pochodziły z lat 196, 1983 i obecnie obowiązująca – Ustawa z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.

Obecnie warunki uzyskania oraz uprawnienia określa ustawa z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami oraz rozporządzenia szczegółowe m.in.:

  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 24 lutego 2016 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach,
  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami.

Produkcją polskich praw jazdy oraz ich personalizacją zajmuje się Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. Organem wydającym prawo jazdy jest starosta powiatowy właściwy dla miejsca zamieszkania kierowcy, a w przypadku miast na prawach powiatu – prezydent miasta, zaś w Warszawie organem wydającym prawo jazdy jest Prezydent miasta stołecznego Warszawy – właściwy urząd dzielnicy.

Unijne prawo jazdy

W 2006 roku Parlament Europejski przyjął dyrektywę 2006/126/EEC ustanawiającą jednolity wzór prawa jazdy we wszystkich państwach członkowskich. W Polsce nowe prawo jazdy wprowadza ustawa z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Wydawane od stycznia 2013 roku prawa jazdy są ważne przez 15 lat – dla kierowców zawodowych 5 lat (kategorie C1, C, D1, D, C1+E, C+E, D1+E, D+E), podczas gdy w większości krajów członkowskich okres ten wynosi jedynie 10 lat. Dokumenty wydane przed 19 stycznia 2013 roku zachowują ważność do 2033 roku. Wymiana dokumentu w związku z upływem terminu ważności nie wiąże się z koniecznością ponownego nabywania uprawnień do kierowania pojazdami.

Prawa jazdy używane przez kierowców będących mieszkańcami państw stowarzyszonych w Unii Europejskiej mają standardowy wygląd i zawierają standardowe informacje o kierowcy, wspólne dla wszystkich krajów, opracowane w 1998. Odstępstwa od tej ogólnej zasady dotyczą drobnych elementów tego dokumentu. Polskie prawa jazdy wydawane od końca lat 90. spełniają te standardy.

Prawo jazdy jest kształtu i rozmiarów karty kredytowej (85,6 × 53,98 mm (standard ID-1 ISO/IEC 7810)).

Dokumentem stwierdzającym uprawnienie do kierowania pojazdami jest prawo jazdy określonej kategorii. Nie dotyczy to tramwajów (wymagane jest pozwolenie do kierowania tramwajem) oraz:

  1. rowerów, wózków rowerowych i pojazdów zaprzęgowych – osoby, które ukończyły 18 lat mogą kierować tego typu pojazdami bez dokumentów uprawniających, natomiast osoby, które nie osiągnęły tego wieku powinny posiadać kartę rowerową lub prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 bądź T;
  2. motorowerów – osoby, które ukończyły 18 lat przed 19 stycznia 2013 r., zgodnie ze starymi zasadami mogą kierować motorowerami bez prawa jazdy;
  3. pojazdów jednośladowych, w tym motocykli, z silnikiem o pojemności skokowej nieprzekraczającej 100 cm³ – osoby, które ukończyły 13 lat przed 15 stycznia 1954 r. zgodnie z ówczesnym stanem prawnym mogą kierować motocyklami i rowerami z silnikiem pomocniczym o ww. pojemności bez prawa przewożenia pasażerów oraz doczepiania wózków bocznych.

W powyższych przypadkach dokumentem stwierdzającym osiągnięcie wymaganego wieku jest dokument tożsamości lub dowolna kategoria prawa jazdy.

Prawo jazdy uprawnia do kierowania:
  1. kategoria A
    • motocyklem,
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
  2. kategoria A2 (od stycznia 2013 roku)
    • motocyklem o mocy nieprzekraczającej 35 kW (46,9357 KM) i stosunku mocy do masy własnej nieprzekraczającej 0,2 kW/kg, przy czym nie może on powstać w wyniku wprowadzenia zmian w pojeździe o mocy przekraczającej dwukrotność mocy tego motocykla (wyjaśnienie: ostatnie zdanie oznacza, że motocykle, których moc została zdławiona o więcej niż połowę, nie spełniają wymagań kategorii A2; tym samym, wyeliminowano możliwość użycia motocykli o mocy sprzed wprowadzenia modyfikacji powyżej 70 kW, czyli około 95,2 KM),       
    • motocyklem trójkołowym o mocy nieprzekraczającej 15 kW,
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
  3. kategoria A1
    • motocyklem o pojemności skokowej silnika nieprzekraczającej 125 cm³ i mocy nieprzekraczającej 11 kW (14,9556 KM) oraz stosunku mocy do masy własnej nieprzekraczającej 0,1 kW/kg,
    • motocyklem trójkołowym o mocy nieprzekraczającej 15 kW,
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
  4. kategoria AM (od stycznia 2013 roku)
    • motorowerem,
    • czterokołowcem lekkim,
  5. kategoria B:
    • pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu,
    • pojazdem, o którym mowa w pkt. 5.1 z przyczepą lekką,
    • pojazdem, o którym mowa w pkt. 5.1, z przyczepą inną niż lekka, o ile łączna dopuszczalna masa całkowita zespołu tych pojazdów nie przekracza 3,5 t (po zdaniu dodatkowego praktycznego egzaminu państwowego dopuszczalna masa całkowita zespołu tych pojazdów może wynosić do 4,25 t),
    • ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym, jednakże bez prawa ciągnięcia przyczepy lub tylko z przyczepą lekką
    • motocyklem o pojemności skokowej silnika nieprzekraczającej 125 cm³ i mocy nieprzekraczającej 11 kW (14,9556 KM) oraz stosunku mocy do masy własnej nieprzekraczającej 0,1 kW/kg pod warunkiem posiadania kat. B minimum 3 lata (na podstawie nowelizacji, która obowiązuje od 24.08.2014),
    • motocyklem trójkołowym (L5e) pod warunkiem posiadania kat. B minimum 3 lata (na podstawie nowelizacji, która obowiązuje od 22.12.2018),
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
    • czterokołowcem, o ile nie jest rejestrowany jako motocykl  
  6. kategoria B1 (zmiany od 2013 roku):
    • czterokołowcem,
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
  7. kategoria C:
    • pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu, a także ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym,
    • zespołem pojazdów złożonym z powyższego pojazdu oraz z przyczepy lekkiej,
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
  8. kategoria C1:
    • pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t i nieprzekraczającej 7,5 t, z wyjątkiem autobusu, a także ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym,
    • zespołem pojazdów złożonym z powyższego pojazdu oraz z przyczepy lekkiej,
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
  9. kategoria D:
    • autobusem, ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym,
    • zespołem pojazdów złożonym z powyższego pojazdu oraz z przyczepy lekkiej,
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
  10. kategoria D1:
    • autobusem przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 17 osób łącznie z kierowcą, a także ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym,
    • zespołem pojazdów złożonym z powyższego pojazdu oraz z przyczepy lekkiej,
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
  11. kategoria T:
    • ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym,
    • ciągnikiem rolniczym z przyczepą (przyczepami) lub pojazdem wolnobieżnym z przyczepą (przyczepami),
    • pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM,
  12. kategoria BE, CE lub DE - pojazdem określonym odpowiednio w kategorii B, C lub D, łącznie z przyczepą, przy czym w zakresie kategorii BE dopuszczalna masa całkowita ciągniętej przyczepy nie może przekraczać 3,5 t (DMC takiej przyczepy może być większe niż DMC pojazdu, ale jej RMC musi być mniejsza lub równa RMC pojazdu – art. 62 ust. 1 pkt 1 Ustawa Prawo o ruchu drogowym),
  13. kategoria C1E – zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 12 t, składającym się z pojazdu ciągnącego określonego w kategorii C1 i przyczepy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej masy własnej pojazdu ciągnącego,
  14. kategoria D1E – zespołem pojazdów składającym się z pojazdu ciągnącego określonego w prawie jazdy kategorii D1 i przyczepy,
  15. kategoria B i C1+E, B i D1+E, B i C+E lub B i D+E – zespołem pojazdów określonym w prawie jazdy kategorii B+E,
  16. kategoria C+E i D – zespołem pojazdów określonych w prawie jazdy kategorii D+E.

Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prawo jazdy:

  • kategorii B, C1, C, D1 i D uprawnia do kierowania ciągnikiem rolniczym, pojazdem wolnobieżnym oraz zespołem złożonym z tego pojazdu i przyczepy lekkiej;
  • kategorii B+E, C1+E, C+E, D1+E i D+E uprawnia do kierowania zespołem pojazdów złożonym z ciągnika rolniczego z przyczepą (przyczepami) lub pojazdu wolnobieżnego z przyczepą (przyczepami);
  • kategorii AM, A1, A2 i A uprawnia do kierowania zespołem pojazdów złożonym z pojazdu określonego dla tej kategorii wraz z przyczepą;
  • kategorii B uprawnia do kierowania motocyklem o pojemności skokowej silnika nieprzekraczającej 125 cm³, mocy nieprzekraczającej 11 kW i stosunku mocy do masy własnej nieprzekraczającym 0,1 kW/kg pod warunkiem, że osoba posiada prawo jazdy kategorii B od co najmniej 3 lat.

Dodatkowym warunkiem wydania prawa jazdy:

  • kategorii C1, C, D1 lub D – jest odbycie szkolenia wymaganego do uzyskania prawa jazdy danej kategorii B i zdanie egzaminu państwowego wymaganego do uzyskania tej kategorii prawa jazdy;
  • kategorii B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E – jest odbycie szkolenia wymaganego do uzyskania prawa jazdy danej kategorii B, C1, C, D1 lub D i zdanie egzaminu państwowego wymaganego do uzyskania jednej z tych kategorii prawa jazdy.
Egzamin teoretyczny na prawo jazdy

Warunkiem przystąpienia do egzaminu teoretycznego jest posiadanie ważnego w dniu egzaminu dokumentu potwierdzającego tożsamość (dowód osobisty, paszport, karta pobytu).

Egzamin teoretyczny odbywa się na terenie Wojewódzkiego Ośrodka Ruchu Drogowego. Czas trwania testu egzaminacyjnego wynosi 25 min i jest on przeprowadzany w formie testu na komputerze w wyznaczonej sali.

W przypadku pytań podstawowych egzaminowany ma wybór jednej z dwóch zaproponowanych odpowiedzi oznaczonych wyrazami „TAK” albo „NIE”. Na przeczytanie treści ma 20 sekund, a na udzielenie odpowiedzi ma 15 sekund. Natomiast w pytaniach specjalistycznych mamy wybór jednej z trzech wyświetlonych odpowiedzi oznaczonych literami A, B, C. Na zapoznanie się z treścią pytania i udzieleniem odpowiedzi mamy 50 sekund[17]

Pytania są punktowane za 3, 2, 1 pkt. w zależności od ich znaczenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Niewskazanie żadnej odpowiedzi skutkuje otrzymaniem 0 pkt. Warunkiem uzyskania wyniku pozytywnego jest uzyskanie, co najmniej 68 pkt. z 74 możliwych. Czas trwania części teoretycznej egzaminu państwowego wynosi 25 minut.

Tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa i nie można cofnąć się do wcześniejszych pytań. Projekcja filmu wyświetla się tylko jeden raz i kończy się stop klatką, która trwa przez cały czas przeznaczony na udzielenie odpowiedzi[18].
Wymagania

Prawo jazdy otrzymuje osoba, jeżeli:
  • osiągnęła wymagany dla danej kategorii wiek,
  • uzyskała orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do kierowania pojazdem,
  • odbyła wymagane szkolenie,
  • zdała z wynikiem pozytywnym egzamin państwowy w wojewódzkim ośrodku ruchu drogowego,
  • przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez co najmniej 185 dni w każdym roku kalendarzowym ze względu na swoje więzi osobiste lub zawodowe albo przedstawi zaświadczenie, że studiuje od co najmniej sześciu miesięcy.
Wymagany dla danej kategorii wiek wynosi:
  • 14 lat – dla kategorii AM;
  • 16 lat – dla kategorii A1, B1 lub T;
  • 18 lat – dla kategorii A2, B, BE, C1 i C1E;
  • 20 lat – dla kategorii A w przypadku posiadania wcześniej przez 2 lata prawa jazdy kategorii A2;
  • 21 lat – dla kategorii C, CE, D1 i D1E;
  • 21 lat – dla kategorii A w przypadku motocykli trójkołowych o mocy przekraczającej 15 kW (20,39 KM);
  • 24 lata – dla kategorii A (w przypadku nieposiadania wcześniej prawa jazdy kategorii A2 przez co najmniej 2 lata), D i DE.

Dla osób, które uzyskały kwalifikację wstępną określoną w przepisach rozdziału 7a ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, minimalny wiek do kierowania pojazdami określonymi w prawie jazdy kategorii:

  • C i C+E wynosi 18 lat;
  • D i D+E wynosi 21 lat.

Dla osób, które uzyskały kwalifikację wstępną przyspieszoną, określoną w przepisach rozdziału 7a ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, minimalny wiek do kierowania pojazdami określonymi w prawie jazdy kategorii D i D+E wynosi:

  • 23 lata lub
  • 21 lat, z tym że taka osoba może kierować wyłącznie pojazdami wykonującymi regularne przewozy osób na liniach komunikacyjnych w rozumieniu przepisów ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym na trasie nieprzekraczającej 50 km.

Liczba godzin szkolenia wymaganego dla danej kategorii

W przypadku teorii liczba godzin dla jednej kategorii prawa jazdy nie może być mniejsza niż:

  • 30 godzin (szkolnych – 45 min) dla kategorii A, A2, A1, AM, B, B1, T;
  • 20 godzin dla kategorii C, CE, D, DE, C1, C1E, D1, D1E.

Dla zajęć praktycznych liczba godzin nie może być mniejsza niż:

  • 15 godzin przy kategorii BE,
  • 20 godzin przy kategorii A, A2, A1, AM, C1, C1E, D1E, T,
  • 25 godzin przy kategorii CE lub DE,
  • 30 godzin przy kategorii B, B1, C, D1,
  • 60 godzin przy kategorii D.

Powyższe wymogi nie dotyczą osób ubiegających się o prawo jazdy kat. A, B, C, D jeżeli posiadają prawo jazdy odpowiednio kat. A2 lub A1, B1, C1, D1 albo zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu w zakresie prawa jazdy odpowiednio kat. A2 lub A1, B1, C1, D1.

W przypadku gdy osoba rozpoczyna szkolenie:

1. jednocześnie w zakresie więcej niż jednej kategorii, to:

  • liczba godzin zajęć teoretycznych dla kategorii prawa jazdy A, A2, A1, AM, B, B1, T ulega zmniejszeniu o 10 godzin dla każdej kategorii,
  • liczba godzin zajęć teoretycznych dla kategorii prawa jazdy C, CE, D, DE, C1, C1E, D1, D1E, BE ulega zmniejszeniu o 5 godzin dla każdej kategorii,

2. w zakresie kat. C, C1, D lub D1 to liczba godzin zajęć praktycznych ulega:

  • zmniejszeniu o 10 godzin przy kat. C lub C1, jeżeli posiada odpowiednio prawo jazdy kat. D lub D1,
  • zmniejszeniu o 20 godzin przy kat. D lub D1, jeżeli posiada odpowiednio prawo jazdy kat. C lub C1,

3. w zakresie kat. A lub B, to liczba godzin zajęć praktycznych ulega zmniejszeniu o 10 jeżeli osoba posiada prawo jazdy odpowiednio kat. A2 (także A1) lub B1.
Zastrzeżenia

Prawo jazdy nie może być wydane m.in. osobie:

  • u której w wyniku badania przeprowadzonego przez psychiatrę lub specjalistę psychoterapii uzależnień stwierdzono aktywną formę uzależnienia od alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu,
  • w stosunku do której orzeczony został – prawomocnym wyrokiem sądu – zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, w okresie obowiązywania tego zakazu,
  • w stosunku do której wydano decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub zatrzymaniu prawa jazdy, w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji.

Zatrzymanie prawa jazdy i cofnięcie uprawnień

Prawo jazdy zatrzymuje obligatoryjnie lub może zatrzymać organ określony w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym lub w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami w przypadkach w nich wskazanych. Decyzję o cofnięciu uprawnień wydaje starosta (w miastach na prawach powiatu – prezydent miasta) w przypadkach wskazanych w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. W szczególności wydaje się decyzję o cofnięciu uprawnień w razie orzeczenia wobec kierującego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.

    Prawo jazdy, z wyjątkiem prawa jazdy kategorii T, uprawnia do kierowania określonym w nim pojazdem w ruchu międzynarodowym, chyba że władze danego państwa wymagają, aby kierowca posiadał międzynarodowe prawo jazdy. W USA polskie prawo jazdy jest generalnie uznawane, nie jest wymagane nawet międzynarodowe prawo jazdy. Samo polskie prawo jazdy i np. karta kredytowa umożliwiają wypożyczenie samochodu[23][24].
    Międzynarodowe prawo jazdy jest wydawane za opłatą przez właściwego starostę. Jest ono wydawane na podstawie krajowego prawa jazdy na okres 3 lat. Okres jego ważności nie może jednak przekraczać terminu ważności krajowego prawa jazdy.

Prawo jazdy wydane za granicą

    Osoba posiadająca krajowe prawo jazdy wydane za granicą, określone w konwencjach o ruchu drogowym, może kierować odpowiednim pojazdem silnikowym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 6 miesięcy od daty rozpoczęcia stałego lub czasowego pobytu.
    Osoba posiadająca krajowe prawo jazdy wydane za granicą może otrzymać prawo jazdy odpowiedniej kategorii po oddaniu zagranicznego dokumentu organowi wydającemu prawo jazdy. Jeżeli prawo jazdy wydane za granicą nie jest określone w konwencjach o ruchu drogowym, dodatkowym warunkiem otrzymania polskiego prawa jazdy jest zdanie części teoretycznej egzaminu państwowego i przedstawienie uwierzytelnionego tłumaczenia zagranicznego dokumentu.
    Jeżeli prawo jazdy wydane za granicą zawiera ograniczenie terminu ważności, ograniczenie ze względu na stan zdrowia lub inne, należy to ograniczenie uwzględnić w wydanym prawie jazdy.

Niehonorowanie zagranicznego prawa jazdy w Polsce
Rzeczpospolita Polska nie uznaje np. amerykańskiego prawa jazdy. Od obywateli USA wymagane jest specjalne prawo jazdy – tzw. International Driving Permit (z zezwoleniem na prowadzenie samochodu za granicą)[25].